Sakarya Beşköprü Hikayesi Nedir? 1500 Yıllık Justinianus Köprüsü’nün Gizemli Tarihi
Sakarya’nın Serdivan ve Erenler ilçeleri arasında heybetle yükselen, halk arasında Beşköprü olarak bilinen Justinianus Köprüsü, sadece şehrin değil, tüm Anadolu'nun en görkemli Erken Bizans dönemi yapılarından biridir. Yaklaşık 1500 yıldır ayakta kalan bu devasa taş yapı, bugün altından gürül gürül akan bir nehir olmamasına rağmen ihtişamıyla görenleri büyülüyor.
Peki, Sakarya Beşköprü hikayesi nedir? Altından nehir geçmeyen bu devasa köprü neden inşa edildi? İşte arkasındaki imparatorluk hırsı, mühendislik dehası ve asırlık efsanelerle Beşköprü’nür derinlemesine hikayesi...
Beşköprü’nün Tarihi: İmparator Justinianus’un Dev Eseri
Beşköprü, Milattan Sonra 558-560 yılları arasında Bizans İmparatoru I. Justinianus (Ayasofya’yı da yaptıran ünlü imparator) tarafından inşa ettirilmiştir. Yaklaşık 375 metre uzunluğa, 10 metre genişliğe ve 12 kemere sahip olan bu devasa köprü, tamamen kireç taşından yapılmıştır.
O dönemde başkent Konstantinopolis (İstanbul) ile imparatorluğun doğu eyaletleri arasındaki ulaşımı güvence altına almak, askeri ve ticari geçişleri kolaylaştırmak amacıyla yapılmıştır. Köprü, o dönem Doğu Roma’nın lojistik gücünün ve mimari dehasının en somut kanıtı olarak kabul edilir.
Büyük Sır: Nehir Olmayan Yere Neden Köprü Yapıldı?
Bugün Beşköprü’nün altından sadece küçük bir çark deresi yatağı geçmektedir. Köprünün devasa boyutlarını gören pek çok insan, "Burada nehir yoksa bu köprü niye var?" sorusunu soruyor. İşte işin asıl hikayesi ve mühendislik sırrı burada başlıyor:
1. Sakarya Nehri'nin Yatak Değiştirmesi
Tarihi kaynaklara ve jeolojik araştırmalara göre, antik çağlarda Sakarya Nehri (Sangarios) tam olarak bu bölgeden akıyor ve Sapanca Gölü ile birleşiyordu. Ancak zaman içinde nehir yatak değiştirerek yüzlerce metre doğuya kaydı. Köprü ise nehrin eski yatağında, adeta bir anıt gibi susuz kaldı.
2. Çılgın Proje: Karadeniz'i Marmara'ya Bağlama Hayali
Justinianus’un asıl vizyonu sadece bir köprü yapmak değildi. İmparator, Sakarya Nehri ve Sapanca Gölü’nü kullanarak Karadeniz’i İzmit Körfezi’ne (Marmara’ya) bağlayacak yapay bir kanal projesi üzerinde çalışıyordu. Beşköprü, bu devasa kanal projesinin en stratejik geçiş noktası olarak tasarlanmıştı. Proje tamamlanamadı ancak köprü, o dönemden kalan en büyük miras oldu.
Halk Arasında Anlatılan Beşköprü Efsaneleri
Yüzyıllar boyunca ayakta kalan böylesine büyük bir yapı, elbette kendi efsanelerini de doğurdu. Sakarya kültüründe Beşköprü ile ilgili anlatılan en popüler hikayeler şunlardır:
Beş Kardeşin Köprüsü: Bir efsaneye göre, bölgede yaşayan beş zengin kardeş, halkın nehrin karşı tarafına geçmekte zorlandığını görür. Güçlerini birleştiren bu beş kardeş, kendi ceplerinden harcayarak bu köprüyü yaptırır. Köprünün adı da bu "beş kardeşten" gelir.
Justinianus ve Sofia'nın Aşkı: Bir diğer rivayete göre İmparator, eşi Sofia’nın bölge halkına ve doğaya olan sevgisini ölümsüzleştirmek için bu köprüyü ona bir hediye olarak inşa ettirmiştir.
Adı Neden Beşköprü?
Mimarisine bakıldığında 12 kemeri (veya gözü) bulunan köprünün neden "Beşköprü" olarak anıldığı her zaman merak konusu olmuştur.
Bunun en mantıklı açıklaması, zamanla nehrin kuruması ve alüvyonların köprü ayaklarını doldurmasıdır. Osmanlı döneminde köprünün sadece 5 gözünün net bir şekilde görünür olması ve suyun sadece bu 5 gözden akması nedeniyle halk buraya "Beşköprü" adını vermiş ve bu isim günümüze kadar ulaşmıştır.
UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi'nde
Beşköprü (Justinianus Köprüsü), taşıdığı tarihi ve evrensel değer nedeniyle 2018 yılında UNESCO Dünya Mirası Geçici Listesi’ne dahil edilmiştir. Son yıllarda yapılan restorasyon ve çevre düzenlemesi çalışmalarıyla birlikte, köprü hem yerli hem de yabancı turistlerin Sakarya’daki bir numaralı uğrak noktası haline gelmiştir.
Eğer yolunuz Sakarya’ya düşerse, insanlık tarihinin ve Roma mühendisliğinin bu gizemli anıtını mutlaka ziyaret etmeli ve susuz nehrin üzerindeki asırlık taşlara dokunmalısınız.
"Yorum yaparken yazım kurallarına uyalım ve de saygılı olalım. (Bu, kendimize olan saygımızı gösterir.)"